Burnun fonksiyonları

Sağlıklı insanlar solunumunu burun yoluyla yapar ve burun yoluyla nefes alıp verir. Burun sadece havanın geçtiği bir yapı değildir. Burnumuzun solunan havayı nemlendirmek, temizlemek ve ısıtmak gibi çok önemli görevleri vardır. Ayrıca koku ve tat alınmasıyla da görevlidir. Nefesimizin burundan geçerken karşılaştığı direnç alt hava yolları ve ciğerlerimizin daha iyi çalışmasına katkıda bulunur.

Burnun yapısı

Bizim için çok önemli bir solunum organı olan burnumuzun içi, mukoza dediğimiz deriye benzeyen bir örtü ile döşenmiştir. Burun deliklerimiz septum dediğimiz ve önde membranöz, orta kısımda kıkırdak ve arka ve alt kısımlarda kemik yapıdaki bir bölme ile ayrılır. Septumun üzerini de mukoza örter. Burun içini döşeyen mukoza sinüslerin içinde de devamlılık gösterir. Burun ve sinüslerdeki mukoza günde bir litre civarında temizleyici sıvı salgılar ve bu sıvı sürekli olarak yutulur.

Burnumuzun her iki tarafında önden arkaya ve aşağıdan yukarıya doğru yerleşmiş konka dediğimiz burun etleri mevcuttur. Konkalar, burnun fonksiyonlarını yerine getirmesinde görev alan en önemli parçalarıdır. Özellikle alt konka, burnun solunan havanın ısıtılması, nemlendirilmesi ve temizlenmesi gibi önemli görevlerini yerine getirebilmesi için önemli bir bölümüdür. Alt konka bir kemik iskelet üzerinde yer alan şişip inebilen, büyüyüp küçülebilen dinamik bir yapıyı içerir. Gün içinde birkaç saat ara ile her iki taraftaki burun etleri sırayla şişer ve iner. Buna nazal siklus denir. Bazı kişiler bu durumu fark edebilir.

Ağız solunumunun sakıncaları

Burun tıkanıklığı ağız solunumu yapılmasına, ağız solunumu da boğaz kuruluğu, uyku kalitesinde düşme, sık boğaz enfeksiyonu geçirme ve baş ağrısına neden olabilir.

Burun tıkanıklığı sportif performansı olumsuz etkiler.

Sürekli burun tıkanıklığı nedeniyle ağız solunumu yapılan durumlarda akciğerlerde istenen koşullarda verimli gaz değişimi güçleşir, kandaki oksijen seviyesi düşer.

Burun tıkanıklığının nedenleri

Burun tıkanıklığının en sık rastlanan nedenlerinden biri burun orta bölmesinin yani nazal septumun deviasyonudur. Nazal septum önde membranöz yapıda, orta ksımlarda kıkırdak ve arka kısımlarda kemik yapıdadır. Kıkırdak veya kemik bölümlerdeki doğuştan veya sonradan gelişen eğrilikler burun tıkanıklığının en sık nedenlerindendir.

Diğer bir burun tıkanıklığı nedeni de burun eti (konka) büyümeleridir. Konkalar her iki burun deliğinde aşağıdan yukarıya ve önden arkaya doğru yerleşir ve üç tanedir. Özellikle alt konkaların büyümesi ve orta konkaların orta kısmının bir sinüs gibi havalı bir boşluk içererek doğuştan büyük olması (konka bülloza) burun tıkanıklığının sık görülen nedenleridir. Septum deviasyonu olan hastalarda genellikle eğriliğin olduğu tarafın karşısında alt konka büyümesi görülür.

Burun içinden geçen havaya en fazla direncin gösterildiği bölge nazal valv bölgesidir. Bu bölgede darlık olması burun tıkanıklığı ve nefes alma güçlüğüne neden olabilir. Bu duruma nazal valv darlığı denir.

Enfeksiyonlar da sık karşılaşılan burun tıkanıklığı nedenleridir. Nezle, grip ve soğuk algınlığı gibi akut viral üst solunum yolu enfeksiyonlarında kısa süreli ve geçici burun tıkanıklığı görülür. Kronik sinüzit hastalığında ise geniz akıntısı, yüzde dolgunluk, koku alma azlığı ile beraber geçmeyen ve uzun süreli burun tıkanıklığı görülebilir. Kronik sinüzite eşlik edebilen ve nazal polipozis olarak adlandırılan burun içi yaygın polip gelişimlerinde de giderek artan burun tıkanıklığı görülür.

Allerjik ve mikroplara bağlı olmayan bazı nezle türleri de burun tıkanıklığı yapabilmektedir. Bu nezle türleri gebeliğe, bazı ilaçların kullanımına, dekonjestan burun spreylerinin uzun süreli kullanımına, çalışma ortamındaki bazı maddelere ve diğer bazı nedenlere bağlı ortaya çıkabilmektedir.

Çocuklarda uzun süren ve geçmeyen burun tıkanıklığının en sık nedeni geniz eti büyümesidir. Erişkin yaşamda da nadiren geniz eti büyümesi görülebilmektedir. Çocuklarda allerjik nezle sık rastlanan diğer bir burun tıkanıklığı nedenidir. Çocuklarda da septum deviasyonu ve konka büyümeleri burun tıkanıklığı yapan nedenler arasındadır. Diğer nedenler arasında burna kaçan ve farkedilmeyen yabancı cisimler ve kronik sinüzit ve adenoidit (geniz eti iltihabı) gibi enfeksiyonlar sayılabilir.

Burun tıkanıklığının tedavisi

Burun tıkanıklığının tedavisi, neden olan hastalığa göre son derece değişiklikler göstermektedir. Burun tıkanıklığının pek çok farklı nedeni olabildiği için en önemli nokta doğru bir teşhis konmasıdır.

Septum deviasyonu, nazal valv darlığı ve konka büyümelerinin tedavisi cerrahidir. Akut enfeksiyonlar ilaç tedavisi ile iyileştirilebilmektedir. Kronik sinüzit ve nazal polipozis hastalıklarında önce ilaç tedavisi kullanılmakta, eğer ilaç tedavisi istenen seviyede iyileşme sağlamazsa cerrahi tedaviye başvurulmaktadır.

Allerjik nezlenin tedavisinde en önemli basamak allerji yapan maddeyi bulmak ve mümkün olduğunca allerji yapan maddeyle temastan kaçınmaktır. Ayrıca allerji tedavisi için kortikosterodli burun spreyleri ve antihistaminikler gibi diğer bazı ilaçlar kullanılmaktadır.

Diğer nezle durumlarında ise hastalığın türüne göre ilaç tedavisi ya da diğer bazı tedbirler kullanılır.

Çocuklarda geniz eti büyümesinin tedavisi de geniz etinin ameliyatla alınmasıdır. Çocuklarda septum deviasyonu varlığında eğer ileri derecede burun tıkanıklığına neden oluyorsa sınırlı bir cerrahi işlem yapılabilmekte, burun eti büyümelerinde radyofrekansla burun eti küçültülmesi işlemi uygulanabilmektedir.

Septum deviasyonu ameliyatı – septoplasti

Septum deviasyonun tedavisi cerrahidir. Ne yazık ki septum deviasyonunu düzeltebilecek bir ilaç tedavisi yoktur. Septum deviasyonunun düzeltilmesi ameliyatına septoplasti adını vermekteyiz. Septoplasti işlemi genel anestezi altında veya lokal anestezi altında ve sedasyonla yapılabilmektedir. Septoplasti ameliyatı ortalama olarak 20-40 dakika sürmektedir. Ameliyat burun içinde küçük bir açıklık oluşturularak yapılır ve yara izi kalmaz. Ameliyatla önce kemik ve kıkırdak yapılar üzerindeki mukoza hasar vermeden kaldırılır. Ameliyatta eğri olan ve burun tıkanıklığına neden olan kemik ve kıkırdak parçalar düzeltilir ve çıkartılır ama mümkün olduğunca normal kemik ve kıkırdak dokular ile kemik ve kıkırdak bölmenin üzerindeki örtücü mukoza korunur.

Ameliyat bitiminde iyileşmenin daha iyi olması için her iki burna rahatsızlık vermeyen yeni nesil tamponlar konulmakta ve tamponlar birkaç gün sonra çıkarılmaktadır. Tampon çıkarılırken daha önce kullanılan bez tamponlardaki gibi önemli bir ağrı hissedilmez. Tampon konulmasını istemeyen hastalar için tamponsuz septoplasti ameliyatı yapılması da mümkündür. Tamponlar alındıktan sonra hastaların birkaç kez kontrol ve burun içi pansumanına gelmesi gerekmektedir. Ameliyat sonrası bakımlar da ameliyat kadar önemlidir. Ameliyat sonrası genellikle birkaç günlük istirahat sonrası hasta normal sosyal ve çalışma hayatına dönebilmektedir. Ameliyat sonrası kanama riski son derece düşük ve önemsizdir. Septoplasti ameliyatı sonrası yüzde şişlik, morarma ve kanama görülmez. Burna alçı konulmaz.

Konka (burun eti) küçültülmesi işlemi

Günümüzde alt burun eti (alt konka) küçültülmesi için kullanılan en sağlıklı ve güvenli metod radyofrekanstır. İşlem radyo dalgalarıyla belli bir sıcaklıkta, belli ölçüdeki enerji transferinin sağlanarak dokuda kontrollü bir hasar oluşturmaya dayanır. Radyofrekans uygulaması alt konkaların burun için hayati olan fonksiyonlarını bozmadan istenen miktarda küçültülmesini sağlar. Ameliyatla alt burun etinin tamamının veya büyük bir bölümünün alınması ise çok sakıncalıdır.

İşlem poliklinik koşullarında lokal anestezi ile yani narkoz verilmeden güvenle ve konforlu bir biçimde yapılabilmektedir. İşlem yaklaşık olarak 20 dakika sürer. Ağrılı veya kanamalı değildir. İşlem sonrası tampon kullanılmaz ve kanama görülmez. İşlem yapıldıktan sonra hasta hemen normal yaşantısına dönebilir ve beslenebilir. İşlem sonrası hastanın birkaç kez kontrol ve burun içi bakımı için kontrole gelmesi gerekir.

Radyofrekansla alt konka küçültülmesi işlemi allerjik nezlede burun tıkanıklığı dışındaki hapşurma ve burun akıntısı gibi şikayetlerin kontrol altına alınmasında da yardımcı olabilmektedir. Septum deviasyonu olan hastalarda eğriliğin olduğu tarafın diğer tarafındaki alt konkanın da radyofrekansla küçültülmesi genellikle gerekmektedir.