Kanser günümüzde önemli bir sağlık sorunudur ve kanser sıklığının arttığı gözlenmektedir. Her iki erkekten biri ve her üç kadından biri yaşamı boyunca kanserle karşılaşma riski altındadır. Kanser, kalp ve damar hastalıklarının ardından en önemli ikinci ölüm nedenidir. Baş ve boyun bölgesi kanserleri özellikle sigara ve alkol tüketen kişilerde daha sık görülür. Diğer kanser tiplerinde olduğu gibi bu bölgenin kanserlerinde de erken teşhis hayat kurtarır.

Kanser nedir?

Kanser vücudumuzdaki hücrelerin kontrolsüz çoğalmaları ve yayılmaları ile gelişen bir hastalıktır. Tedavi edilmediği zaman ölümle sonuçlanır.

Kanser gelişiminin nedenleri nelerdir?

Kanser gelişiminin sebepleri içsel ve dışsal olarak gruplandırılmaktadır. Dışsal nedenlere örnek olarak sigara ve alkol gibi alışkanlıklar, bazı virüsler, radyasyon ve bazı kimyasal maddeler verilebilir. İçsel nedenler arasında ise bağışıklık sistemi bozuklukları, kalıtsal ve genetik bazı hastalıklar ve nedenler, bazı hormonal bozukluklar sayılabilir.

Baş ve Boyun bölgesi kanserleri hangi kanserleri kapsar?

Baş ve boyun bölgesi kanserleri denince akla baş-boyun bölgesinin cilt kanserleri, dudak, ağız içi boşluğu, boğaz, yutak, burun ve burun çevresindeki sinüsler, tükürük bezleri, tiroit ve gırtlak kanseri ile boyun bölgesinin diğer kanserleri gelir. Baş boyun bölgesi tümörlerinin çoğunluğu bu bölgenin döşeyici örtüsünün özelliğinden dolayı yassı hücreli karsinom tipindedir.

Baş ve Boyun Bölgesi kanserlerinin tedavisini kim yapar?

Baş ve boyun bölgesi kanserlerinin cerrahi tedavisini kulak burun boğaz hekimi yapar. Kulak burun boğaz hekimi kabaca köprücük kemiği ile beyin zarı arasında yer alan tüm yapıların tümörlerinin tedavisi ile uğraşan cerrahtır. Fakat kanser tedavisi bir ekip işidir. Tedavide gerek olduğu durumlarda medikal onkolog, radyasyon onkoloğu, beslenme uzmanı, fizyoterapist, ağrı uzmanı gibi tıp mensupları da görev alırlar.

Baş ve Boyun bölgesinde en sık rastlanan tümörler hangileridir?

Baş ve boyun bölgesinde en sık rastlanan kanserler cilt kanserleridir. Cilt kanserleri sayılmazsa alkol tüketiminin daha fazla olduğu Batı ülkelerinde ağız ve boğaz kanserine en sık rastlanırken, sigara kullanımı oranının yüksek olduğu ülkemizde gırtlak kanseri daha sık görülür. Köken olarak boyundan gelişen tümörler çok nadirdir. Ama baş boyun bölgesi kanserlerinin büyük bir bölümü ilk olarak boyundaki lenf bezlerine yayılırlar ve bazen bu sayede teşhis edilirler.

Baş ve Boyun bölgesi tümörlerine neden olan faktörler nelerdir? Nasıl korunulur?

Baş ve boyun bölgesi tümörlerinin gelişiminde en önemli etken sigara ve alkol alışkanlığıdır. Sigara gibi tütün mamülleri ve alkol alışkanlığı dudak, ağız boşluğu, boğaz, yutak ve gırtlak kanseri riskini çok ciddi boyutta arttırır. Beraber kullanıldığında sigara ve alkol birbirinin zararlı etkisini güçlendirir. Gırtlak kanseri olan hastaların % 98’i sigara bağımlısıdır. Tüm baş ve boyun bölgesi kanserlerinin % 85’inin sigara ile ilişkisi olduğu düşünülmektedir. Pasif sigara içenlerde de risk artmaktadır. Güneş ışığı ve ultraviyole ışınlarına maruziyet ise cilt kanserleri için en önemli risk faktörüdür. Bu risk faktörlerini bilmek ve uzağımızda tutmak bizi baş-boyun bölgesi kanserlerinden korur.

Erken teşhisin önemi nedir?

Kanser yaşamı tehdit eden bir hastalıktır. Hastalığın ilerlemesi ve yayılması arttıkça tedavi zorlaşır ve başarı oranı düşer. Kanserin henüz fazla yayılmadığı erken evrede tespit edilmesi halinde ise hayatta kalma ve kanserden kurtulma oranı belirgin olarak artmaktadır. Bu nedenle erken teşhis kanser tedavisinin başarısını belirleyen en önemli etkendir.

Baş ve Boyun bölgesi kanserlerinin belirtileri nelerdir? Ne zaman KBB uzmanına başvurulmalıdır?

            Baş ve boyun bölgesi kanserlerinin erken belirtileri hastalığın geliştiği organ ve bölgeye göre değişiklikler gösterir. Bunları şöyle sıralayabiliriz:

• Genel: Bir haftadan fazla süredir devam eden sebebi bilinmeyen ateş, halsizlik, gece terlemesi gibi durumlar. Kilo kaybı ve iştahsızlık.
• Cilt kanserleri: Ciltte birkaç hafta içinde geçmeyen, büyüyen veya derinleşen yaralar. Benlerde renk değişikliği, asimetri gelişimi, büyüme.
• Gırtlak ve yutak kanseri: İki haftadan uzun süredir devam eden seste boğuklaşma, ses kısıklığı, her türlü ses değişikliği ve yutma sırasında takılma ve zorluk. Tekrarlayan şekilde tükürükle karışık kan gelmesi. Ağızda yeni ortaya çıkan kötü koku.
• Ağız ve boğaz: Dudakta, ağız içinde ya da boğazda iki hafta içinde geçmeyen üzeri kabuklu veya beyazlamış da olabilen her türlü yara. Dişetlerinde şişme veya yara çıkması. Dilde ağrılı veya ağrısız yara çıkması. Tekrarlayan şekilde tükürükle karışık kan gelmesi. Ağızda yeni ortaya çıkan kötü koku
• Burun ve burun çevresi sinüsler: Yeni başlayan veya ilerleyici burun tıkanıklığı, tekrarlayan burun kanaması. Tek taraflı ve kötü kokulu burun akıntısı
• Boyun: Boyunda yeni ortaya çıkan ve büyümeye devam eden ağrısız şişlikler. Boyundaki lenf bezlerinde ağrısız büyümeler veya büyümüş lenf bezlerinin sayısında artış olması.
• Tükürük bezleri: Kulak kepçesinin önünde veya alt kısımlarında ağrısız şişlik ortaya çıkması. Çene altında ağrılı veya ağrısız sert şişlik ortaya çıkması.

Bu belirtilerin ortaya çıkması durumunda bir KBB hekimine başvurulması gerekir.

–          Tükrük bezi tümörleri en çok kulak kepçesi önü ve altında yer alan ve kabakulak hastalığında şişen parotis bezinden kaynaklanır. Ayrıca çene altı (submandibuler) bezden ve ağız ve boğazda yer alan milimetrik boyuttaki mukoza altı tükrük bezlerinden (minör bezler) de tümör gelişebilir.

Tükrük bezi tümörlerinin belirtileri nelerdir?

–          En önemli belirtisi şişlik-sertlik oluşumudur. Parotis bezinden kaynaklanan tümörlerde kulak kanalının önünde, kulak memesinin etrafında veya çene kemiğinin arka tarafında şişlik oluşur. Çene altı tükrük bezi tümörlerinde çenenin hemen altında kitle oluşur. Ayrıca minör bezlerden kaynaklanan tümörler ağızda veya boğazda kitle şeklinde ortaya çıkar.

Tükrük bezi tümörleri neden oluşur?

–          Tükrük bezi tümörlerinin çoğu durumda kesin oluşum nedeni bilinmemektedir.

Tükrük bezi tümörleri kimlerde görülür?

–          Tükrük bezi tümörleri hemen hemen her yaşta görülebilmekle beraber en çok 30-60 yaşlar arasında ortaya çıkar. Tümörün tipine göre farklılıklar görülebilmekle beraber hem kadınlarda hem de erkeklerde görülme sıklığı birbirine yakındır.

Tükrük bezi tümörleri iyi huylu mudur? Kanser görülme oranı nedir?

–          Parotis bezinden kaynaklanan tümörlerin %80’i, çene altı tükrük bezlerinin ise %60’ı iyi huyludur. Minör bezlerden kaynaklanan tümörlerde ise kanser görüme oranı daha yüksektir.

Tükrük bezlerinin tümörlerinde ne zaman kanserden şüphelenilir?

–          Tükrük bezi tümörlerinde kanser şüphesi doğuran durumlar şunlardır: Tümörün hızlı büyüme göstermesi, ağrılı olması, yüz felci olması, üzerindeki cilde yapışık olması ve cilde yayılması, ağızdaki/boğazdaki tümörün üstünde yara açılması, boyunda başka kitle ve sertliklerin oluşması.

Tükrük bezi tümörlerinde tanı nasıl konur?

–          Tükrük bezi tümörlerinde ayrıntılı muayene sonrası bazı tetkiklerle değerlendirilme yapılması yararlı olmaktadır. Ultrasonografi ve özellikle MR gibi tetkikler tümörün özelliklerinin daha iyi değerlendirilmesine yardımcı olur. Özellikle parotis ve çene altı tükrük bezi tümörlerinde iğne biyopsisi tümörün tipi ve kanser olup olmadığı konusunda oldukça yardımcıdır ve tedavi öncesi uygulanmaktadır. Bu tümörlerde açık biyopsi sakıncalar içerdiğinden yapılmamaktadır. Ağız ve boğazdaki minör bez kaynaklı tümörlerde açık biyopsi tercih edilir.

Tükrük bezi tümörlerinin tedavisi nasıldır?

–          Tükrük bezi tümörlerinin tedavisi cerrahidir. Tümörlerin ameliyatla alınması gerekmektedir. İyi huylu bile olsalar özellikle bazı tümörler tekrarlayabildiklerinden titizlikle ameliyat edilmelidirler. Bu tümörlerde tekrarlama olasılığını en aza indirmek için sadece tümörün alınması şeklinde bir ameliyat yerine daha kapsamlı ve etraf tükrük bezi dokularının da çıkarıldığı bir ameliyat tercih edilmektedir. Tükrük bezi kanserlerinde ise çok daha kapsamlı ve geniş bir ameliyat yapılır. İyi huylu da olsa, kanser de olsa tükrük bezi tümörleri radyoterapi (ışın tedavisi) veya kemoterapiye iyi yanıt vermezler ve bunlar sadece ameliyat sonrası yardımcı yöntemler olarak kullanılır. Tek başlarına tedavi edici değildirler.

Tükrük bezi tümörü ameliyatlarının riskleri nelerdir?

–          Her ameliyatta olan yara yeri iltihabı, kanama, anesteziye (narkoza) bağlı riskler bu ameliyatlarda da mevcuttur. Bunların yanında en önemli risk yüz sinirinin geçici veya kalıcı felcidir. Kalıcı felç riski sadece %1-2 civarındadır. Geçici felç ise daha yüksek oranlarda görülebilmektedir. Geçici felçler ameliyatta yüz sinirinin ve dallarının takibi ve tümörden sıyrılması sırasındaki gerilmelere bağlı olan adı üstünde geçici bir durumdur. İyileşmesi birkaç hafta ile birkaç ay arasında sürebilir. Kanser durumunda veya eğer tümör parotis bezinin derin kısmından kaynaklanmış ise yüz sinirinin ameliyatta hasar görmesi olasılığı artar.

–          Gırtlak kanseri erkeklerde daha sık görülmektedir. Bunun nedeni de sigara kullanımınının erkeklerde daha fazla olmasıdır. Türkiye’de erkeklerde en sık görülen 6. kanserdir. İlk sırada ise akciğer kanseri yer almaktadır. Ancak sigara kullanan kadınlar da risk altındadır. Gırtlak kanseri 45-65 yaşları arasında daha sık görülmektedir.

Gırtlak kanserine neden olan faktörler nelerdir?

–          Gırtlak kanserinin en önemli nedeni tütün ürünleridir. Ülkemizde en çok kullanılan tütün ürünü olan sigara nedenler arasında ilk sırada gelmektedir. Bunun dışında yoğun alkol tüketimi gırtlak kanseri riskini arttırır. Sigara ve alkol beraber kullanıldığında risk daha da fazla artar.

Ne zaman gırtlak kanserinden şüphelenilmeli? Bende gırtlak kanseri olabilir mi?

–          Gırtlak kanserinin en önemli semptomu ses değişikliğidir. Eğer sigara kullanıyorsanız ve iki haftadan uzun süreli ses kısıklığınız varsa gırtlak kanseri açısından kulak burun boğaz değerlendirmesi yapılması gereklidir. Gırtlak kanserli hastalarda ses kısıklığının yanında yutarken takılma, yutma güçlüğü, nefes darlığı, boyunda kitle gibi şikayetler de görülebilmektedir.

Gırtlak kanserinin teşhisi nasıl yapılır?

–          Gırtlak kanseri teşhisi Kulak Burun Boğaz Hastalıkları uzmanları tarafından yapılan özel gırtlak muayenesi ve anestezi altında alınan biyopsi ile konur.

Gırtlak kanserinin tedavisi nasıldır?

–          Gırtlak kanserinin tedavisi ameliyat ve/veya radyoterapi (ışın tedavisi ) ile yapılmaktadır. Hastalığın ileri evrelerinde radyoterapinin etkisini arttırmak için kemoterapi ilaçları tedaviye ilave edilmektedir.

Ameliyatsız gırtlak kanseri tedavisi her zaman mümkün müdür?

–          Ameliyat yapılmadan sadece radyoterapi ile gırtlak kanseri tedavisi yapılması mümkün olabilmektedir. Ancak radyoterapi her hasta için uygun değildir ve hastalığın tedavisinde en yüksek iyileşme oranının sağlanabilmesi için hastanın ve kanserin durumuna göre bazen radyoterapi bazen de ameliyat seçeneklerine başvurmak gerekmektedir.

Gırtlak kanserinin ameliyatla tedavisi her zaman açık yolla boyundan mı yapılır?

–          Eğer kanser fazla ilerlememiş ve ağız yolu ile tedaviye uygun ise boyundan açılmadan lazer gibi teknikler kullanılarak gırtlak kanseri tedavisi yapılabilmektedir. Bu sayede çoğu hastada trakeotomi (boğazda delik) açılmadan tedavi mümkün olabilir.

Gırtlak kanseri ameliyatları açık yolla yapıldığında gırtlak tamamen mi alınır?

–          Birçok hastada açık ameliyatla gırtlak kısmen alınmakta ve iyileşme tamamlanana kadar boğaza geçici olarak delik açılmakta ve gırtlak korunabilmektedir. Bu hastalarda boğazdaki delik genellikle bir ile üç hafta arasında kapatılabilmektedir. Kısmi gırtlak ameliyatlarından sonra konuşma ve yutma mümkün olabilmektedir.

Gırtlak kanserleri vücuda sıçrama yapar mı?

–          Gırtlak kanserleri bazen boyundaki lenf bezlerine daha nadir olarak da diğer organlara metastaz (yayılım) yapabilmektedir. Boyundaki lenf bezelerine metastazın olduğu durumlarda veya eğer metastaz riski yüksekse boyun lenf bezeleri de ameliyatla alınmaktadır.

Gırtlak kanseri olan hastaların dikkat etmesi gereken konular nelerdir?

–          Gırtlak kanseri teşhisi konulan hastaların ömür boyu sigara ve alkolden uzak durmaları gerekmektedir. Hastaların bağışıklık sistemi ve vücut dirençlerinin yüksek kalması açısından sağlıklı ve düzenli beslenmeleri önemlidir. Tedavi sürecinde kilo kaybı yaşanmaması tedavi başarısı açısından olumlu etki sağlar. Hastaların tedavi sürecinde önerilere uyması ve tedavilerini önerilen biçimde tamamlamaları, tedavi sonrası takiplerini aksatmamaları da çok önemlidir.